Έφηβος
αναζήτηση του αδύνατου

ΠΟΣΟ ΘΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙ Η ΥΦΕΣΗ;

Έλαβα αυτό το άρθρο, από τον καθηγητή μου στο μάθημα της οικονομίας κ.  Μελέτη Η. Μελετόπουλο και με χαρά το δημοσιεύω.

Ο κ. Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι Διδάκτωρ Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Γενεύης.  Για περισσότερα δείτε τον ιστοχώρο του  http://www.meletopoulos.gr/
Επίσης δείτε μια συνέντευξη https://efhbos.wordpress.com/2009/09/27/m_meletopoulos/

 

 

.

Οι γνωστοί τρόποι εξόδου από την ύφεση δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην Ελληνική περίπτωση

Σε προηγούμενα άρθρα μου κατά την περασμένη εικοσαετία1 είχα προβλέψει, βάσει της κοινής οικονομικής λογικής, την αναπόφευκτη δημοσιονομική κατάρρευση της χώρας. Επίσης είχα εγκαίρως προβλέψει και μάλιστα προειδοποιήσει για την φούσκα του χρηματιστηρίου έναν χρόνο πριν αυτή εκραγεί, κερδίζοντας ειρωνικά σχόλια και τον τιμητικό τίτλο της «Κασσάνδρας». Πιο πρόσφατα υποστήριξα ότι η ύφεση της Ελληνικής οικονομίας θα είναι μακροπρόθεσμη και θα συνοδευτεί από κοινωνική και πολιτική αποσταθεροποίηση, ίσως δε θα έχει επιπτώσεις στα εθνικά θέματα. Αυτήν την φορά ήρθε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και με έκθεσή του διέψευσε όσους αυτο-εφησυχάζονταν με την βεβαιότητα ότι “η ύφεση θα κρατήσει δύο-τρία χρόνια” .

Η έξοδος από την φάση της Ύφεσης και η είσοδος στην φάση της Ανάπτυξης επιτυγχάνονται ως γνωστόν είτε με την μέθοδο του Schumpeter είτε με αυτήν του Keynes.

Ο Schumpeter υποστήριξε ότι η Ανάπτυξη προκύπτει από την καινοτόμο δράση των επιχειρηματιών, που ανοίγουν νέες αγορές και λανσάρουν νέα προϊόντα. Επομένως απαιτείται η ύπαρξη επιχειρηματιών με ριψοκίνδυνο πνεύμα, φαντασία και προτεσταντική συγκρότηση, δηλαδή οντολογική αφοσίωση στον σκοπό τους (το τελευταίο έθεσε ως προϋπόθεση όχι ο Schumpeter  αλλά ο Max Weber).

Στην Ελλάδα, επιχειρηματίες αυτού του τύπου δεν υπήρξαν ποτέ, διότι η ατομική επιχειρηματικότητα μεγάλης κλίμακας είχε συνήθως τυχοδιωκτικό χαρακτήρα και συνδέθηκε σε όλη την διάρκεια του Εικοστού Αιώνα με την νόμιμη ή παράνομη διαπλοκή με το κράτος. Επίσης οι ελληνικές επιχειρήσεις (βιομηχανίες κλπ.) χαρακτηρίζονταν ως επί το πλείστον από τεχνολογική καθυστέρηση, έλλειψη προηγμένης τεχνογνωσίας και κυρίως των μηχανισμών που παράγουν τεχνογνωσία(πχ. τα χρηματοδοτούμενα από επιχειρηματικά κεφάλαια ιδιωτικά ή ημι-δημόσια πανεπιστήμια) καθώς και από χαμηλή παραγωγικότητα και διεθνή ανταγωνιστικότητα(υπάρχουν ελάχιστες εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα). Τέλος, σημαντικό ρόλο έπαιξε η απουσία οικογενειακής συνέχειας και μακροχρόνιας παράδοσης (η συντριπτική πλειοψηφία των μεγάλων επιχειρηματικών οικογενειών σπανίως υπερβαίνει τις δύο γενιές-συνήθως η πρώτη γενιά δημιουργεί, η δεύτερη, γεμάτη αλαζονεία και εκπαιδευμένη κυρίως στην κατανάλωση, οδηγείται στην χρεοκοπία). Όλα αυτά εξηγούνται από το γεγονός ότι η Ελλάδα, εγκλωβισμένη στην Τουρκοκρατία, δεν συμμετείχε στις κοινωνικές διαδικασίες της Αναγέννησης και της Βιομηχανικής Επανάστασης, που έλαβαν χώρα στην Δυτική Ευρώπη τους τελευταίους αιώνες.

Επομένως, λείπει το ανθρωπολογικό υλικό και οι κοινωνιολογικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη επιχειρηματικότητας μεγάλης κλίμακας και επενδύσεων ολκής, που θα οδηγήσουν την χώρα στην Ανάπτυξη.

Η δεύτερη μέθοδος, η λεγόμενη «κεϋνσιανή» (στην πραγματικότητα είχε ήδη αρχίσει να εφαρμόζεται από τον Roosvelt όταν διατυπώθηκε θεωρητικά από τον Keynes), συνίσταται σε κρατική παρέμβαση με δημόσια έργα, ενίσχυση του εισοδήματος των κατωτέρων στρωμάτων και γενικώς μέτρα αύξησης της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών. Αυτά θα οδηγήσουν σε αύξηση της κατανάλωσης άρα του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων άρα σε μείωση της ανεργίας άρα σε νέα αύξηση της αγοραστικής δύναμης των νεοπροσλαμβανομένων κ.ο.κ. Με αυτό το σπιράλ  μία οικονομία μπορεί να οδηγηθεί σε αναπτυξιακή χρονιά.

Μόνον που για την άσκηση «κεϋνσιανής» πολιτικής απαιτούνται δύο προϋποθέσεις: πρώτον, ότι η αύξηση της ζήτησης προϊόντων και υπηρεσιών θα προκαλέσει πράγματι αύξηση της παραγωγής άρα των επενδύσεων άρα της απασχόλησης κ.ο.κ. Η πικρή πείρα των τεράστιων μισθολογικών αυξήσεων του ΠΑΣΟΚ το 1981-2 και γενικότερα ο τρόπος λειτουργίας της ελληνικής οικονομίας επιβεβαιώνει ότι η αύξηση της κατανάλωσης θα οδηγήσει αντιθέτως σε αύξηση των εισαγωγών, άρα σε περαιτέρω αύξηση του ελλείμματος και πληθωρισμό.

Δεύτερον, για την άσκηση κεϋνσιανής πολιτικής απαιτούνται χρήματα.

.

Τρία πιθανά σενάρια

Επομένως, και με βάση τα σημερινά δεδομένα, εφ’ όσον αποκλείεται υπό τις σημερινές συνθήκες η άσκηση φιλελεύθερης αλλά και κεϋνσιανής πολιτικής, είναι φανερό  ότι η δημοσιονομική μας επιβίωση εξαρτάται πλήρως από τον εξωτερικό δανεισμό. Ακόμη και εάν αυτός επιτευχθεί, με τεράστια φυσικά επιτόκια,  απλώς θα καθυστερήσει λίγους μήνες την χρεοκοπία. Τα πιθανά σενάρια είναι τα εξής:

α. H κυβέρνηση Παπανδρέου προσφεύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο αναλαμβάνει την εξόφληση του δημοσίου χρέους και την χρηματοδότηση της τρέχουσας λειτουργίας του κράτους. Ταυτόχρονα κηρύσσεται στάση πληρωμών και γίνεται ρύθμιση αποπληρωμής του εθνικού χρέους σε δόσεις. Το ΔΝΤ επιβάλλει περαιτέρω σκληρούς όρους, μαζικές απολύσεις από τον δυσανάλογα μεγάλο δημόσιο τομέα κλπ.

Η λήψη οδυνηρών μέτρων δεν θα οδηγήσει όμως την χώρα στην ανάκαμψη (δεν χρησιμοποιώ τον όρο «ανάπτυξη», για λόγους που θα εξηγήσω παρακάτω). Διότι για να ανακάμψει η ελληνική οικονομία απαιτούνται ταυτόχρονα ριζικές διαρθρωτικές μεταβολές, οι οποίες δεν πρόκειται να προκύψουν από το σημερινό πολιτικό σύστημα, λόγω της βαθιάς του ανικανότητας και του πολιτικού κόστους, που αποτελεί την πραγματική «κόκκινη γραμμή» του.

β. H κυβέρνηση Παπανδρέου επιστρέφει στην δραχμή. Τυχόν επιστροφή στην δραχμή θα διευκόλυνε βεβαίως την ανάγκη ρευστότητας, αλλά και θα καθιστούσε δυνατή την άσκηση κεϋνσιανής πολιτικής και την αύξηση των δημοσίων δαπανών παραγωγικού χαρακτήρα. Αλλά αυτή θα είναι ατελέσφορη χωρίς την επιστροφή των Ελλήνων στην έννοια της παραγωγικότητας, της αποταμίευσης και της κατανάλωσης εγχωρίων και όχι εισαγομένων προϊόντων. Κάτι που συνεπάγεται την πλήρη μετάλλαξη του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης και της νοοτροπίας των σημερινών Ελλήνων. Π.χ., την εξάλειψη του «οράματος» του διορισμού στο δημόσιο, την κατάργηση της γραφειοκρατικής γάγγραινας, την αναζωογόνηση της γεωργίας, της βιοτεχνίας και της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας, την παραγωγή διεθνώς ανταγωνιστικών προϊόντων (πχ. βιολογικά προϊόντα και προϊόντα ονομασίας προέλευσης), την προσπάθεια μείωσης της διαφοράς εισαγωγών-εξαγωγών κλπ.

Μόνον τότε η επιστροφή στην δραχμή, συνοδευόμενη από μία σειρά μέτρων για την προώθηση των εξαγωγών των ελληνικών προϊόντων, που έτσι θα καταστούν φθηνότερα στην διεθνή αγορά ,και του ελληνικού τουρισμού, που θα προσφέρει και πάλι φθηνές-λόγω της ισοτιμίας της δραχμής-υπηρεσίες στους Ευρωπαίους και Αμερικανούς, θα αποδώσει πράγματι.

Επειδή αυτά, σ’ αυτήν την φάση τουλάχιστον, δεν φαίνονται πιθανά, η επιστροφή στην δραχμή θα έλυνε μεν τα χέρια της κυβέρνησης από πλευράς ρευστότητας, θα οδηγούσε όμως σε πληθωριστικό άλμα, το οποίο θα εξανέμιζε σε σύντομο χρονικό διάστημα την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών, με αποτέλεσμα και πάλι την κοινωνική και πολιτική αποσταθεροποίηση.

γ. τελικώς υπό τον φόβο της κατάρρευσης του ευρώ η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκει κάποιον τρόπο να στηρίξει δημοσιονομικά την Ελλάδα. Αυτή η βοήθεια θα συνιστά, λόγω της γενικότερης ευρωπαϊκής δυσπραγίας, μία βραχυπρόθεσμη ταμειακή διευκόλυνση ολίγων μηνών, που θα μεταθέσει απλώς χρονικά το τέλμα.

.

Θα υπάρξει επομένως ποτέ ανάκαμψη;

Χρησιμοποιώ τον όρο «ανάκαμψη» και όχι «ανάπτυξη» διότι εκτιμώ ότι η Ανάπτυξη, όπως την γνωρίσαμε διεθνώς κατά τις τελευταίες δεκαετίες, υπήρξε (για να θυμηθούμε τον Keynes) ένα «εξαιρετικό ιστορικό επεισόδιο», που είναι απίθανο να επαναληφθεί. Η Ανθρωπότητα καλείται σήμερα να επιλέξει μεταξύ της κατάργησης του καταναλωτικού τρόπου ζωής και της οικολογικής καταστροφής του πλανήτη. Επομένως θεωρώ ότι το περιεχόμενο της έννοιας «Ανάπτυξη» θα αναπροσανατολιστεί σύντομα σε ποιοτικές-πολιτιστικές κατευθύνσεις.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, τα δεδομένα είναι ακόμη πιο σχετικά: μετά από μία βραχεία περίοδο πραγματικής οικονομικής ανάπτυξης κατά την περίοδο 1950-1970, δηλαδή αύξησης του ΑΕΠ ως προϊόντος, η χώρα συνέχισε να «αναπτύσσεται» στην κατεύθυνση της αύξησης του ΑΕΠ ως δαπάνης. Αυτό που όλο το πολιτικό σύστημα, μεγάλο μέρος του τύπου και των διανοουμένων αποκάλεσαν «ανάπτυξη», δεν ήταν παρά μία δανειοδίαιτη, εξωπραγματική για τα εγχώρια παραγωγικά δεδομένα φούσκα. Η οποία συνοδεύτηκε από την μετάλλαξη του παραδοσιακού, λιτοδίαιτου και εργατικού τρόπου ζωής των Ελλήνων, και από την υιοθέτηση ενός υπερκαταναλωτικού μοντέλου διαβίωσης που ταιριάζει στις ισχυρές βιομηχανικές οικονομίες. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες οι Έλληνες έζησαν παράγοντας ο καθένας προϊόντα και υπηρεσίες αξίας π.χ. 250 ευρώ και καταναλώνοντας προϊόντα και υπηρεσίες 1.000 ευρώ. Μέσα σε μία ατμόσφαιρα χυδαίου νεοπλουτισμού και συβαριτισμού, το χρέος συσσωρευόταν, και όλοι ανεύθυνα πίστευαν ότι αυτό θα κρατούσε αιώνια.

Αυτό που πιστεύω ότι μπορεί να γίνει στην Ελλάδα είναι μία επαναρρύθμιση της σχέσης παραγωγής-κατανάλωσης, που θα αντιστοιχήσει τις πραγματικές παραγωγικές δυνατότητες της χώρας προς τα καταναλωτικά μας ήθη. Το επίπεδο διαβίωσης θα συσταλεί στην κατεύθυνση της απόρριψης του υπερκαταναλωτισμού και της επιστροφής στην λιτή διαβίωση, που επί χιλιετίες χαρακτήριζε το έθνος μας και αποτελούσε την κρυφή του δύναμη. Το κράτος θα γίνει πιο μικρό, αποτελεσματικό, λειτουργικό, κοινωνικό και ηθικό. Θα επανέλθουν στο κέντρο της δημόσιας ζωής οι εξοβελισθείσες έννοιες της εντιμότητας, της πειθαρχίας και της ιεραρχίας, της ευνομίας και της χρηστής διοίκησης, που αποδεικνύονται με οδυνηρό τρόπο σήμερα λειτουργική ανάγκη και όχι μεταφυσική και ηθική επιλογή. Ο παραγωγικός ιστός της χώρας θα ανασυγκροτηθεί, η επιχειρηματικότητα θα αναδιοργανωθεί στην βάση μικρομεσαίων οικογενειακών-κοινοτικών-συνεταιριστικών μορφών χαμηλού κόστους και υψηλής ποιότητας. Μεγάλος αριθμός νέων θα επιστρέψει στην ύπαιθρο και στην γεωργία, την οποία θα αναζωογονήσει με τις σύγχρονες μεθόδους παραγωγής και πιστοποίησης βιολογικών προϊόντων. Η οικονομική ιθύνουσα τάξη, τουλάχιστον το μέρος της που θα επιβιώσει από την ύφεση, θα αποβάλει την νεοπλουτική της αλαζονεία, που προκαλεί το ταξικό μίσος άρα την κοινωνική αποσταθεροποίηση, και θα υιοθετήσει στάση περισσότερο σεμνή, θα στραφεί δε σε φιλανθρωπικές δραστηριότητες, που θα δικαιώσουν ηθικά και κοινωνικά την ύπαρξή της σε συνθήκες πτώσης του βιοτικού επιπέδου. Τα πανεπιστήμια θα λειτουργήσουν ξανά εκπαιδεύοντας μικρότερους αριθμούς επιστημόνων με υψηλότερες προδιαγραφές, ενώ μεγάλος αριθμός νέων θα στραφεί στην επαγγελματική εκπαίδευση και στην βιοπάλη, καθώς η ψευδοπροοπτική του δημοσίου θα κλείσει και τα άχρηστα πτυχία, που χρησίμευαν μόνον για διορισμό, θα απαξιωθούν. Και μαζί τους τα χιλιάδες άχρηστα πανεπιστήμια και ΤΕΙ- πρυτανεία κομματικών στελεχών.

Αυτό είναι το μοναδικό ρεαλιστικό και  βιώσιμο-τονίζω: βιώσιμο-μοντέλο κοινωνικοοικονομικής ανασυγκρότησης της χώρας που μπορεί να υπάρξει.

.

Το πρόβλημα είναι πρωτίστως πολιτικό

Το ερώτημα είναι πώς θα γίνει αυτή η διαδικασία ανακατάταξης.

Αυτό που αποκλείεται είναι να την διεκπεραιώσει το υπάρχον πολιτικό σύστημα.

Πιστεύω ότι στην ανασυγκρότηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας-κοινωνίας τελικώς θα φθάσουμε, αφού προηγουμένως περάσουμε μέσα από μία μεγάλη πολιτική κρίση. Το βασικό διακύβευμα αυτής της κρίσης θα είναι η αντικατάσταση του υπάρχοντος πολιτικοκοινωνικού συστήματος με ένα εντελώς διαφορετικό, που θα αποτελείται από τις ζωντανές και δημιουργικές δυνάμεις της κοινωνίας.

Μάλιστα θεωρώ ότι παράταση της ζωής του σημερινού πολιτικού συστήματος σημαίνει παράταση της ύφεσης και καθυστέρησης της ανάκαμψης.

Τα τελευταία τρία χρόνια, και συγκεκριμένα με τις υποθέσεις των τηλεφωνικών υποκλοπών, του Βατοπεδίου, της Siemens, των δομημένων ομολόγων, το ολοκαύτωμα του 2007, τα Δεκεμβριανά του 2008, την πρωτοφανή αποχή στις Ευρωεκλογές του 2009, φάνηκε καθαρά η σήψη, η συνολική χρεοκοπία και η κατάρρευση του πολιτικού συστήματος της Μεταπολίτευσης. Επειδή δεν κατέστη εφικτό, κυρίως λόγω του εκλογικού νόμου και του ολιγοπωλιακού χαρακτήρα της τηλεόρασης, την φθορά να εισπράξουν νέα σχήματα, το υπάρχον πολιτικό σύστημα επεβίωσε λόγω της δυνάμεως της αδρανείας. Στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2009 το ΠΑΣΟΚ υποσχέθηκε την συνέχιση της δανειοδίαιτης ευημερίας, γι’ αυτό και κατήγαγε εκλογικό θρίαμβο. Επίσης η ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ανέδειξε νέο ηγέτη  κινούμενο στα όρια της συστημικότητας. Αλλά το μεν ΠΑΣΟΚ υποχρεούται σήμερα να εφαρμόσει μέτρα που αναιρούν την ίδια την πελατειακή – κρατικιστική – λαϊκιστική δομή και ιδεολογία του. Η δε ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ δεν προέβη στην παραμικρή ανανέωση του στελεχιακού δυναμικού της και του πολιτικού της λόγου. Ενώ τα κόμματα της Αριστεράς περιορίζονται σε μάχες οπισθοφυλακής, χωρίς ρεαλιστική αντιπρόταση για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Το πιθανότερο είναι ότι η χρεοκοπία της χώρας και οι οδυνηρές συνέπειές της στο κοινωνικό επίπεδο θα επιταχύνουν την κατάρρευση του σημερινού συστήματος. Είτε οδηγηθούμε, εν μέσω γενικευμένης αποσταθεροποίησης, σε σχηματισμό κυβερνήσεως εκτάκτου ανάγκης από τραπεζίτες και τεχνοκράτες, είτε σε κυβέρνηση οικουμενικού χαρακτήρα, είτε σε δικομματική κυβέρνηση, είτε σε κάποιο άλλο σχήμα εκτάκτου ανάγκης, η δυναμική των πραγμάτων θα ωθήσει το σημερινό πολιτικό δυναμικό στην έξοδο.

Το ερώτημα είναι με ποιόν τρόπο θα πραγματοποιηθεί η μετάβαση. Πάγια πεποίθησή μου είναι ότι η ίδια η Ελληνική κοινωνία θα δώσει την λύση.

.

.
1
Στα περιοδικά ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ(1988-2010) και ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ(2005-2009) των εκδόσεων Παπαζήση, στον ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ ως τακτικός αρθρογράφος το διάστημα Σεπτέμβριος 2007-Νοέμβριος 2008 και στις εφημερίδες ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ και ΠΑΡΟΝ, καθώς και στο blog ΑΝΤΙΒΑΡΟ, που έχουν την καλοσύνη να φιλοξενούν τις απόψεις μου.

 

.

Advertisements

4 Σχόλια to “ΠΟΣΟ ΘΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙ Η ΥΦΕΣΗ;”

  1. Μια ενδιαφέρουσα νεοφιλελεύθερη ανάλυση.

  2. Ο κ. Μελετόπουλος προτείνει επανάσταση;

  3. οι ανθρωποι που αρνουνται να καταναλωσουν ξερετε πως χαρακτηριζονται; αποτυχημενοι καταναλωτες .δηλ. δεν γλυτωνεις με τιποτα απο την εννοια της καταναλωσης (ο ορος αυτος χρησιμοποιειται στους καταναλωτικους κυκλους της Ιταλιας)

  4. […]  Όλες οι τοποθετήσεις είχαν πολλα κοινά με την ανάλυση του κ. Μελέτη Μελετόπουλου την οποία έχω διαβάσει στον Έφηβο —> κλικ εδώ […]


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: